Twee reguliere basisscholen en een school voor leerlingen met een visuele beperking behouden uitdrukkelijk hun eigen identiteit in één nieuw gebouw.
Sinds deze zomer delen drie scholen in het Gelderse Laren één nieuw gebouw: De Branink, Prins Willem Alexander en Bartiméus. De twee reguliere basisscholen en de school voor leerlingen met een visuele beperking behouden uitdrukkelijk hun eigen identiteit. Maar er is ook volop ruimte om elkaar te ontmoeten, samen te werken en van elkaar te leren.
Martine van den Berg, schoolleider bij de Prins Willem Alexanderschool: “Samen onder één dak is voor De Branink en onze basisschool niet nieuw. We deelden ons vorige schoolgebouw al bijna 50 jaar. We werken samen waar dat logisch is, met ieder ons eigen onderwijsconcept en onze eigen identiteit.”
Met de komst van Bartiméus heeft die samenwerking een nieuwe dimensie gekregen. Vormen van inclusief onderwijs waarbij regulier en speciaal onderwijs samenwerken bestaan op meer plekken in Nederland, maar de combinatie van reguliere basisscholen met speciaal onderwijs voor kinderen met een visuele beperking onder één dak is uniek.
Samen onder één dak is voor onze basisschool niet nieuw. We werken samen waar dat logisch is, met ieder ons eigen onderwijsconcept en onze eigen identiteit.
Wie nu door het nieuwe schoolgebouw loopt, zou bijna vergeten hoe lang de weg ernaartoe was. De eerste gesprekken begonnen al in 2016. Dick Loman, bestuurder van Stichting Poolsterscholen, trad namens de drie scholen op als penvoerder en nam vaak het voortouw richting de gemeente. Na veel onzekere jaren werden vertrouwen en geduld beloond: in 2024 kwam er dan toch eindelijk groen licht voor de nieuwbouw.
Martine van den Berg (Prins Willem Alexanderschool): “Onze leerlingen hoefden tijdens de bouw niet naar een tijdelijke locatie. De nieuwbouw staat op het voormalige schoolplein, maar twee tot drie meter van het oude gebouw vandaan. Vlak voor de zomervakantie zijn de scholen verhuisd. Het oude gebouw is pas onlangs gesloopt. Op deze plek wordt nu het nieuwe speelplein ingericht.”
Rechte en diagonale routes, geurende en voelbare hagen en toegankelijke speeltoestellen, zoals een rolstoelschommel, moeten ervoor zorgen dat alle kinderen zelfstandig kunnen spelen. De eeuwenoude bomen op het terrein blijven zo veel mogelijk behouden. “We kunnen niet wachten tot het af is,” lacht Martine van den Berg.
Omwonenden werden al ruim vóór de start van de bouw bij het traject betrokken. Tijdens bijeenkomsten konden zij vragen stellen en hun zorgen delen. ICSadviseurs begeleidde het proces namens de scholen: van voorbereiding en aanbesteding tot afstemming met gemeente en bouwpartijen. Over die begeleiding is Jorieke Streef, directeur Onderwijs bij Bartiméus, uitgesproken positief: “Juist wanneer belangen uiteenlopen, is een onafhankelijke partij als ICSadviseurs waardevol.”
Inclusie was vanaf het eerste ontwerp een uitgangspunt. Het gebouw moest voor alle kinderen een omgeving worden waarin zij zich zo zelfstandig en veilig mogelijk kunnen bewegen. In het door ICSadviseurs opgestelde Programma van Eisen is vanaf de tekentafel rekening gehouden met de behoeften van de leerlingen van Bartiméus.
Zo zijn onder meer de routing, contrasterende kleuren, akoestiek en oriëntatiemogelijkheden op hen afgestemd. Voelbare gidslijnen helpen hen de weg te vinden; op een tastbare maquette met audio kunnen zij de indeling van het gebouw voelen én horen. Omdat het gehoor extra belangrijk wordt wanneer het zicht beperkt is, verminderen speciale geluiddempende panelen de galm. Zo ontstaat een rustige luisteromgeving, prettig voor álle leerlingen en docenten.
De drie scholen hebben in het nieuwe gebouw ieder hun eigen entree en hun eigen zone. Er zijn ook plekken die juist uitnodigen tot ontmoeting. Zo delen de medewerkers een open personeelsruimte. Onderwijsassistenten worden al over en weer ingezet; leerlingen spelen samen buiten en maken samen muziek.
“Het mooie van kinderen is hun onbevangenheid. Daar kunnen wij als volwassenen van leren,” vertelt Jorieke Streef (Bartiméus). “Een kleuter vraagt gewoon: Waarom zien jouw ogen er anders uit?, krijgt antwoord en speelt daarna weer verder. Juist die vanzelfsprekende ontmoeting verrijkt beide kanten. Leerlingen van Bartiméus doen ervaring op in de maatschappij, terwijl kinderen uit het reguliere onderwijs opgroeien met het besef dat verschillen er gewoon bij horen. Een ervaring die ze meenemen naar het vervolgonderwijs en ver daarbuiten. Zo begint de inclusieve maatschappij van morgen al op school.”
De transitie naar inclusief onderwijs lukt alleen als we ook inclusieve huisvesting faciliteren.
Inclusie betekent dan weer níet dat voor leerlingen met een visuele beperking ieder obstakel wordt weggenomen. Jorieke Streef: “We willen hen juist voorbereiden op de maatschappij, waarin de omgeving nu eenmaal niet overal op hun beperking is ingericht. We willen de leerlingen óók leren omgaan met onverwachte situaties en hen weerbaar maken.”
Inclusie wordt zo geen onderwijsideaal op papier, maar dagelijkse praktijk. Dat raakt volgens haar aan een veel bredere opgave: "De transitie naar inclusief onderwijs gaat alleen maar lukken als we ook inclusieve huisvesting faciliteren. Een gebouw zonder drempels en onnodige hoogteverschillen, dat ligt voor de hand. Daar horen bijvoorbeeld ook ruimtes voor multidisciplinaire teams bij.”
Voor Martine van den Berg wordt de meerwaarde van het gedeelde gebouw heel tastbaar in het verhaal van twee broertjes. “Dit gezin verhuisde speciaal voor deze nieuwe school vanuit Zeewolde naar de omgeving van Laren. De oudste gaat naar de Prins Willem Alexanderschool, zijn slechtziende broertje naar Bartiméus. Dan kun je als broertjes dus tóch naar dezelfde school en samen op de schoolfoto. Alleen daarom al is deze constructie geslaagd.”
Jorieke Streef en Martine van den Berg
Hoe breng je drie scholen bij elkaar op één locatie zonder dat ze hun eigen identiteit verliezen? Erwin Veneklaas Slots was namens ICSadviseurs van planvorming tot en met bouwbegeleiding betrokken bij het proces: "Onze taak was om de samenwerking tussen de drie scholen te vertalen naar ruimte. Dat gaat verder dan alleen een ruimtelijk plan, we wilden die gedeelde visie ook echt doorgronden."
Erwin: "Tijdens een aantal werkbijeenkomsten hebben we alle partijen samen om tafel gebracht. Wat zijn ieders wensen, waar kunnen we elkaar vinden en versterken? Een mooi voorbeeld is de verlichting in het gebouw: voor de leerlingen van de Bartiméusschool gelden aangepaste eisen op het gebied van lichtsterkte. We hebben ervoor gekozen om die lichtsterkte dan ook in de rest van het gebouw te hanteren. Voor de overige leerlingen bleek het geen probleem en de leerlingen van Bartiméus kunnen zich nu door het hele gebouw bewegen."
De nieuwbouw verrees naast het oude schoolgebouw van De Branink en Prins Willem Alexander, dat tijdens de bouwwerkzaamheden gewoon open bleef. Erwin: "Dat brengt de nodige extra complexiteit met zich mee, je moet met veel dingen rekening houden. De nieuwbouw staat maar een paar meter van het oude gebouw, dus dat gaf de nodige uitdagingen op het gebied van bereikbaarheid en geluidsoverlast. Toch hebben we voor deze optie gekozen, omdat de leerlingen nu niet tussentijds hoefden te verhuizen naar een tijdelijke locatie."
Het eindresultaat is een gebouw om trots op te zijn, concludeert Erwin: "Wat ik mooi vind is dat alle partijen, de gemeente en de schoolbesturen, met elkaar het lef hebben gehad om dit traject met elkaar aan te gaan. Samen hebben we iets bijzonders neergezet, een heel inclusieve leeromgeving waarbij we verschillende vormen van onderwijs echt hebben geïntegreerd."
Wilt u meer weten over dit project? Of hoe we u kunnen helpen met uw organisatie- of huisvestingsvraagstuk? Neem dan contact op. We denken graag met u mee.
