Sport- en beweegruimtes voor kwetsbare doelgroep

Op woon- en zorglocatie De Wissel in het Friese Beetsterzwaag werkt Alliade aan de nieuwbouw van de sport- en beweegruimtes voor cliënten die intensieve ondersteuning nodig hebben. De huidige gymzaal is aan het einde van zijn levensduur en het zwembad moest al eerder dicht. Om een ontwerp te ontwikkelen dat past bij de cliënten en toekomstbestendig is, riep Alliade de expertise van ICSadviseurs in.

Alliade is een grote Friese zorgorganisatie die kwetsbare mensen ondersteunt bij een zo goed en zinvol mogelijk leven. Het pakket van zorg is breed: van gehandicapten- en ouderenzorg tot jeugdzorg, werk- en dagbesteding en maatschappelijke ondersteuning.

“Wij bouwen niet vaak een sportvoorziening,” zegt Edith Bakker, vastgoedontwikkelaar bij Alliade. “Woningen en dagbestedingslocaties kennen we goed, maar voor sport en bewegen missen we specifieke expertise. Daarom hebben we ICSadviseurs gevraagd om alle wensen en behoeften te inventariseren en daarmee een solide Programma van Eisen op te stellen.”

Praktijk als vertrekpunt

De Wissel in Beetsterzwaag is een beschutte woonlocatie waar ongeveer 300 cliënten wonen, vaak met een ernstige meervoudige beperking of gedragsproblematiek. Om een goed beeld te krijgen van hun behoeften liepen drie adviseurs van ICS mee in de dagelijkse praktijk. Eén van hen is Niek Pot: “We hebben echt de tijd genomen om samen met de bewegingsagoge in de praktijk te zien en te ervaren wat cliënten nodig hebben. Dit heeft echt meerwaarde gehad. Het was mooi om de wisselwerking tussen de bewegingsagoge en de cliënten te zien.”

“Voor ICS was onze doelgroep relatief nieuw. Het was voor hen dus een eyeopener om te zien wat onze cliënten wél kunnen en wat ze nodig hebben,” vertelt Edith Bakker.

Sport, bewegen en waterbeleving 

Ook andere professionals en familieleden van cliënten werden nauw betrokken bij het in kaart brengen van de wensen en eisen. Uit deze inventarisatie kwamen twee duidelijke pijlers naar voren: een sport- en beweegzaal en een ruimte voor waterbeleving. “Water is voor veel cliënten de enige plek waar ze echte bewegingsvrijheid ervaren,” legt Edith uit. “Het sterk verouderde zwembad is al ruim een jaar gesloten en dat wordt enorm gemist.”

Niek bevestigt dat belang: “Bewegen is voor cliënten cruciaal om fysiek en mentaal zo vitaal mogelijk te blijven. Een passende sport- en beweegomgeving met waterbeleving is daarom essentieel. De cliënten op De Wissel hebben allemaal unieke beweegbehoeften. We hebben de ruimten zo ontworpen dat alle 300 bewoners, ongeacht beperking of niveau, kunnen sporten, bewegen en ontspannen.”

Beweegbanken en behandelruimtes 

Niek licht toe hoe de indeling tot stand kwam: “We hebben een sportruimte geadviseerd die is op te delen in kwadranten, gebaseerd op de tien grondvormen van bewegen (zie kadertekst). De vier kwadranten lopen organisch in elkaar over en vormen samen een fitness-, spel-, zwaai- en klimzone.”

Zo ontstaan plekken die cliënten op hun eigen niveau uitdagen en stimuleren. Daarnaast komen er aparte ruimtes voor fysiotherapie en psychomotorische therapie. Voor cliënten die minder makkelijk zelf bewegen, worden speciale beweegbanken geplaatst. “Dat zijn banken die het lichaam licht in beweging brengen zonder dat de cliënt zelf kracht hoeft te zetten. Ze helpen bij ontspanning, stimuleren de doorbloeding en kunnen stijfheid verminderen,” legt Edith uit.

Slimmer ingedeeld

Opvallend genoeg wordt de nieuwe voorziening kleiner dan de huidige: 600 in plaats van ongeveer 700 vierkante meter. “Door slimmer in te delen kunnen we er juist meer in kwijt,” zegt Edith. 

De nieuwe sportvoorziening wordt functioneler en maakt externe huur grotendeels overbodig: “We huren nu elders sportzalen voor psychomotorische therapie. Als we dat kunnen terugbrengen, scheelt dat enorm in kosten én in logistiek. Bovendien is het voor cliënten veel prettiger wanneer bewegen onderdeel wordt van de dag, dicht bij hun eigen woonomgeving en gemakkelijk toegankelijk.”

Rust, sfeer en toegankelijkheid 

Omdat veel cliënten gevoelig zijn voor prikkels, is in het Ruimtelijk Functioneel Programma van Eisen extra aandacht besteed aan rust, sfeer en toegankelijkheid. De nieuwe ruimtes moeten niet alleen functioneel zijn, maar vooral ontspannend en veilig aanvoelen. Edith benadrukt hoe belangrijk dat is: “We krijgen snoezelruimtes, prikkelarme, rustgevende ruimtes met dimbare verlichting. Daarbij wordt ook gekeken naar akoestiek en de mogelijkheid om muziek en licht subtiel in te zetten om cliënten tot rust te laten komen. Het wordt een warme, uitnodigende omgeving waar spanning kan afnemen en bewegen vanzelfsprekend voelt.”

Leerzame samenwerking

“ICS heeft veel kennis van sportvoorzieningen, ook voor kwetsbare groepen, maar onze cliënten en hun specifieke behoeften waren toch nieuw voor hen. Dat ze de tijd namen om mee te kijken in de praktijk, vond ik bijzonder. Voor ons was het een leerzaam en inspirerend traject,” concludeert Edith. 

Binnenkort start Alliade met het ontwerptraject, in bouwteamverband met een architect en aannemer. ICSadviseurs blijft betrokken bij het toetsen van het technisch Programma van Eisen. 

Met het nieuwe Ruimtelijk Functioneel Programma van Eisen ligt er een stevige basis voor toekomstgerichte, passende en warme sport- en beweegvoorzieningen op De Wissel: een belangrijke stap richting meer welzijn, vitaliteit en bewegingsvrijheid voor de cliënten.