Een woonzorgcentrum waar ontmoeting centraal staat

In Hoogeveen staat een nieuw woonzorgcentrum dat de filosofie van kleinschalig wonen en ontmoeting tastbaar maakt. Na een intensief planproces van enkele jaren is het gebouw op 10 juni 2022 opgeleverd en in mei 2023 officieel geopend door de burgemeester van Hoogeveen. De Westerkim is een energieneutrale en gasloze plek geworden waar bewoners echt thuis zijn.

Een thuis, geen instelling

De Westerkim is een christelijke zorgorganisatie met een heldere belofte: Welkom thuis. Die belofte gaat verder dan een slogan. Ze vormt de basis van alle keuzes in het ontwerp. Geen lange gangen, geen institutionele uitstraling, maar tien kleinschalige woongroepen van negen appartementen met een centrale huiskamer. Samen wonen, zoals in een gezin.

Bestuursvoorzitter Febo Emmelkamp was helder over de keuze voor nieuwbouw: "We hadden ook voor renovatie kunnen kiezen, maar dan zouden we concessies moeten doen aan de zorgstructuur. De filosofie van kleinschalig wonen is anders: niet alleen op je kamer, maar ook gezamenlijk leven, zoals in een gezin. Dat is wat we willen uitstralen met Welkom thuis."

Het gerealiseerde gebouw bestaat uit de Brink, het centrale hart met een restaurant, een winkeltje, een bibliotheek en een kapsalon, omringd door de tien woongroepen. De Brink trekt bewoners, medewerkers en buurtbewoners samen. Want ontmoeting, zo is de overtuiging, vermindert de zorgvraag.

Van bewoners en medewerkers naar ontwerp

Om de visie van de Westerkim te vertalen naar een concreet programma van eisen, stelden ICSadviseurs en de opdrachtgever gezamenlijk een brede projectgroep samen. Daarin namen vertegenwoordigers zitting vanuit alle lagen van de organisatie: van zorgmanager en casemanager tot keukenmedewerkers, de communicatieadviseur, de ondernemingsraad en de cliëntenraad.

Zorgmanager Karola Bleijie: "Met ICSadviseurs hebben we de kaders vastgesteld: graag een bruisend hart, kleinere appartementen zodat er ruimte overblijft voor gezamenlijke huiskamers. Aparte afdelingen voor verschillende doelgroepen. Vanuit die kaders zijn we in gesprek gegaan. Nooit gedacht dat er zoveel bij zou komen kijken."

Femke van Erp van ICSadviseurs: "Zo ontstond een ideaalplaatje van vierkante meters, dat we vervolgens in het ontwerptraject concreet hebben ingevuld. Als projectgroep gingen we aan tafel met de architect, om alles wat we hadden bedacht in te passen in het ontwerp. Een plan op papier kun je op meerdere manieren interpreteren. Nu werd het concreet."

Het is bewust een plan van de gebruikers. Niet van de adviseur, niet van de architect. Dat uitgangspunt gaf richting aan alle keuzes en is zichtbaar terug te vinden in het opgeleverde gebouw.

Sfeer vastleggen, architect selecteren

De warmte die bewoners en bezoekers voelden in de oude Westerkim moest behouden blijven in de nieuwbouw. Om dat gevoel te vertalen naar het ontwerp werden alle betrokkenen geraadpleegd: bewoners, familie, mensen uit de buurt.

Hans Voorberg van ICSadviseurs: "Authentiek en kleinschalig, dat zijn containerbegrippen, die moet je laden. We hebben iedereen die hier wel eens binnenloopt betrokken om het gevoel vast te leggen. En dan is het aan de architect om dat gevoel te vertalen." Architectenbureau Sacon won de selectie omdat zij begrepen wat er bij de Westerkim in de hoofden leefde.

Samenwerking met het Alfa-College

Een bijzondere stap in het ontwerpproces was de samenwerking met het regionale Alfa-College. Studenten bouwden een kamer op ware grootte na, zodat in de praktijk getest kon worden hoe bewoners zo prettig mogelijk kunnen wonen én hoe medewerkers goede zorg kunnen verlenen. Een mooie combinatie samen met het onderwijs, draagt bij aan de goede samenwerking met het mbo hier ter plaatse. Die relatie is belangrijk. Het zijn de studenten die hier straks misschien werken.

Energieneutraal en toekomstbestendig

De Westerkim is een van de eerste energieneutrale en gasloze zorginstellingen van Nederland. Het gebouw is voorzien van meer dan zevenhonderd zonnepanelen, hoge luchtdichtheid, led-verlichting en lucht/waterwarmtepompen. Febo Emmelkamp: "Duurzaamheid past heel goed bij onze grondslag, het rentmeesterschap over de aarde. Mede daarom hebben we gekozen voor een volledig energieneutraal gebouw. Best vooruitstrevend. Als relatief kleine zorgorganisatie kunnen we hier toch groot in zijn."

Naast energiegebruik is ook de materiaalkeuze duurzaam: onderhoudsarme materialen houden de exploitatielasten laag. Bovendien is het gebouw flexibel indeelbaar. Twee kamers voor psychogeriatrische zorg zijn qua oppervlak gelijk aan één kamer voor somatische zorg. Zo kan de Westerkim meebewegen met een veranderende zorgvraag.

Ingebed in de omgeving

Het gebouw trekt zich terug in het groen van het omliggende park. Dat is een bewuste stedenbouwkundige keuze: het park kreeg meer ruimte en er ontstond een natuurlijke verbindingsgang met de naastgelegen woningen van Westerheem. Want ook buurtbewoners vinden hun weg naar het bruisende hart "de Brink" van de Westerkim.

De stedenbouwkundige van de gemeente Hoogeveen omarmde het plan vanaf het begin. De zogeheten blauwgroene long die vanuit het centrum van de stad loopt, is in het plan doorgetrokken. Het gebouw is daarmee niet alleen een thuis voor bewoners, maar ook een waardevolle toevoeging aan de stad.